In der Nationalbibliothek in Bern ist bis Ende August die Ausstellung «Sapperlot!» eingerichtet, die sich den Mundarten der Schweiz widmet. Wer sie besucht, wird ein bisschen lesen und vor allem hören. Über dreizehn Stationen mit rund vierzig Tondokumenten wird der Besucher auf eine kleine Reise quer durch die Schweiz mitgenommen, vom Welschland über die Deutschschweiz zu den Rätoromanen und schliesslich in die italienischsprachige Schweiz.

Es ist eine faszinierende Reise durch Dialekte und Idiome; er wird wichtige Stimmen der Mundartliteratur hören wie ausgestorbene Dialekte wie das Surbtaler Jiddisch. Und irgendwann bei dieser Tour de Suisse wird die Besucherin die Stimme Otto Frehners hören und wie er 1939 mit seinem Herisauer Dialekt die Appenzeller Landsgemeinde erklärt. Wer dieses Tondokument jetzt hören will, kann dies über www.sonntagonline.ch tun. Und was dort zu hören ist, liest sich so:

«Sönd er òu scho anneren Appezèller Landsgmènd gsee? Hetòcht, er gönd lieber wääss y a wa för Fèscht, statt das er emòòl of Tròge ue chäämid oder of Hòndwil, wènn d Appezèller mit em Tègen ònder em Arm a d Landsgmènd gönd.

Dòò chönd s aade dethèèr em letschte Sòntig im Abrele, üseri Mane, vom Chorzebèrg, os em Mittelland ònd vo hender de Settere, èfach vo öberaal hèèr. Wèmmer aaden of Hòndwil a d Landsgmènd gönd, so nemmer zom Tègen ane no s Règetach mit, wils dènn halt gèrn strääzt. Òu häässts, d Hòndwiler Landsgmènd schicki als bachaab; aber sèb ischt nüd wòòr, sèb sägid gad d Vòrderlènder, wil s üüs Henderlènder òu gäär s tòndersch wool mögid. Èès sönd d Herisòuer ònd d Häädler aber, wènn näber säät, d Appezèller sèiid e chòge Völchli. Dènn sömmers wòòrli no kèm schòldig plebe, sèb sömmers. Gsäät mues dènn no see, dass òu a de Trògner Landsgmènd scho tue hèt wien en Ooflòòt, im Wètter ònd bi den Ab-schtimmige.

Am Landsgmèndstaag mues vom Manevolch öber zwènzg ònd ònder sèchzg Jòòre gäär als of d Bèè. S gòòt zwòòr jedesmòòl en eerbers Tschöppeli öber d Osserröödler Grènzen is Sang Gallisch abe oder of Innerroode, wo em glyche Sòntig òu Landsgmènd ischt. Öppen ènn hènkt dènn ime Wäldli sin Tègen an en Tanenascht ane ònd hòlt e dènn z Òòbet of em Rockwèg wider aab, wènn er no dèt hanget. S ischt aber e nützigs Tue, statt a d Landsgmènd is Ossland z goo. Der èè oder ander blybt òu èfach dehèèm ònd gòòt de seb ganz Taag bis z Òòbet nie zom Huus uus. Wènn d Pòlizy aber so ènn vetwütscht, so chòschts zwee Fööf-lyber, ònd ässig hèt niemer kè vòòrig. Gschiet ene aber ganz rècht, dène fuule Tòndere, wò-ròm hòckid s dehèèm ònd schimpfid deför wacker öber als s Jòòr döre.

Vo de Nüünen oder Zenen aa sönd üseri Stròòssen aade brandschwarz vo Landsgmènds-gèngere: vo Mannsbildere, vo Wybervòlch ònd Goofen ònd allerlèi Gfeert.

Gegs den Älfe stygt d Musig of de Landsgmèndschtuel ònd stimt e Landsgmèndslied aa. Em Älfi lüütid d Glògge vom Cherchetorn. Dènn macht de Zoog vo de Tròmleren ònd Pfyffere d Ròndi of em Blatz ònd hòlt d Regierig, wo os em Ròòthus chònt, aab zom Landsgmènd-schtuel. A de Pöörteren ossert em Blatz ònd a de Fènschtere ròndòm luegid en Oomasse Frönti dèm Ufzog zue.

De Landame hèt s eerscht Wòòrt. Dènn wäälid mer d Regierig ònd s Obergricht; de Land-wääbel nent s Meer uuf: «Hèr Landame, Hère Regierigsrööt, getrüüi liebi Mitlandlüüt ònd Bòndesgenòsse! Wem s wool gfalt, das de Walter Ackerma vo Herisòu zom Landamen èr-wäält wèèr, dè söll d Hand ufhäbe! . . . wèr e nüd wääle will, dè bezügs mit de Hand!» . . . Wèm-mer dènn Landame, Regierig ònd Gricht wider binenand hènd, öber d Jòòrrèchnig abgstimt ònd öppen e nüüs Gsetz aagnoo oder vewòrffe hènd, chònt no der Ääd. Ònd dènn entlòòt is de Landamen ònd säät: ‹Chönd guet hee!›»

Hier können Sie das Originaldokument anhören: http://www.phonogrammarchiv.uzh.ch/static/dl/


Mehr Themen finden Sie in der gedruckten Ausgabe oder über E-Paper!